EU maakt gegevens vrij voor de wetenschap

Wetenschappers in Europa hebben een grote strijd gewonnen om de toegang tot persoonlijke gezondheidsgegevens. Een onderzoekcoalitie had zich zorgen gemaakt dat ontwerp-EU-wetgeving het wetenschappelijk gebruik van dergelijke gegevens sterk zou hebben beperkt. Deze week zijn er echter wetenschappelijk vriendelijke wijzigingen voortgekomen uit onderhandelingen tussen het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese Commissie.

"We zijn erg blij met het resultaat", zegt Beth Thompson, een beleidsadviseur bij de Wellcome Trust in Londen, die hielp bij het organiseren van een maandenlange campagne om politici en ambtenaren te overtuigen de wetgeving te herzien. De "compromisoplossing", zegt ze, "werkt voor zowel de onderzoeksgemeenschap als de mensen."

Drie jaar geleden hadden wetenschappers het eerste concept van de commissie omarmd, dat ernaar streeft de privacyregels voor gegevensverzameling, -opslag en -uitwisseling op het continent te harmoniseren. Maar afgelopen maart heeft het Europees Parlement de wetgeving gewijzigd om specifieke toestemming te vragen voor het gebruik van gegevens in medisch onderzoek. De bepaling zou onderzoekers dwingen toestemming te krijgen van onderzoeksonderwerpen voor elke nieuwe onderzoeksrichting, met zeldzame uitzondering; proefpersonen zouden geen brede toestemming kunnen geven, zelfs als ze dat wilden. Thompson en anderen beweerden dat dit grote investeringen in ziekteregisters, cohortstudies en biobanken in gevaar zou hebben gebracht.

In reactie hierop heeft een brede coalitie van Europese organisaties open brieven uitgegeven waarin wordt opgeroepen om het recht te doen onderzoek te verrichten met behulp van persoonlijke gezondheidsgegevens zonder expliciete toestemming, indien ethische goedkeuring en strikte vertrouwelijkheidswaarborgen werden gewaarborgd. In december 2014 hebben de Wellcome Trust en zes andere organisaties zich verenigd om de European Data in Health Research Alliance te vormen om medisch onderzoek tegen beperkende regelgeving te beschermen.

De inspanningen hebben hun vruchten afgeworpen: volgens de herziene wetgeving hebben wetenschappers toegang tot alle gegevens die zijn verkregen van patiënten en proefpersonen die algemene toestemming geven voor onderzoek. "Onderzoek wordt zoveel mogelijk gefaciliteerd in allerlei aspecten", zegt Jan-Philipp Albrecht, lid van het Europees Parlement die heeft bijgedragen aan het opstellen van de wetgeving. En gegevens kunnen worden gebruikt voor eeuwigdurend onderzoek, zolang de toestemming niet expliciet wordt ingetrokken. De wet zal naar verwachting begin volgend jaar worden goedgekeurd.